Bugun...


Tarık R. Konal

facebook-paylas
Yazım kurallarına uymak gerek
Tarih: 31-10-2018 08:59:00 Güncelleme: 31-10-2018 08:59:00


Saygın Arkadaşlarım,
Bugün yayımlanmış bir yazının başlığındaki sözcük “ahlâk” biçiminde yanlış yazılmıştı. Bu yazım yanlışı beni kaygılandırdı.

İçeriği anlamlı olsa da, bir yazıda yazım-anlatım yanlışları varsa, bunlar o yazının iyemine gölge düşürür.
Siz hiç "silah, ilan, plan" gibi sözcüklerde "L" yazacından sonraki yazaçta "düzeltme imi" kullanıldığına tanık oldunuz mu? Hayır.
 Peki, nereden gelmiş us’una bu Arapça sözcüğü "ahlâk" biçiminde yazmak bu yazarın? Bu yazara, düzeltme imi kullanım kurallarını öğretmek gerekiyor.

Düzeltme İmi’ni yanlış kullanan yazarlara göndereceğim bilgileri sizle de paylaşmayı uygun gördüm.

Düzeltme İmi  ( ^ )

1. Arapça, Farsça kaynaklı sözcüklerde “k” ile “g” ünsüzlerinden sonra gelen, “ince okunması gereken” “a” ile “u” ünlüleri üzerine, düzeltme imi konur. Örneğin: dükkân, kâğıt, hikâye, mekân, sükûn, sükût, rüzgâr, yadigâr, ikametgâh, kâh, harekât, nikâh, topyekûn, rengârenk, iskân, makûs, gâvur, kâbus, bekâr, hengâme, efkâr, bestekâr, kâse, zekâ, vekâlet.

2. Yazımları aynı, anlamlarıyla okunuşları ayrımlı olan kimi yabancı sözcüklerde de bu im kullanılır. Örneğin: adet-âdet, alem-âlem, hala-hâlâ,  haya-hayâ, ala-âlâ, dahi-dâhi, aşık-âşık, lal-lâl, varis- vâris, hâkim-hakîm, vakıf-vâkıf, vasi-vâsi, anı-ânı, usul-usûl, rahim-râhim-rahîm, yar-yâr, nazım-nâzım, atıl-âtıl.

3. Arapça, Farsça ile Batı kaynaklı sözcüklerde “L” ünsüzünden sonra gelen “a”,  “u” ünlüleri üzerine düzeltme imi konmaz. Örneğin: lakin, plan, ilan, reklam, selam, layık, plaj, imla, mülakat, felaket, ithalat, istiklal, silah, üslup, lale, laik, klakson, billur, istila, iflas, lahit, lakerda, ahlak, klasik.

4. Özel adlar ile belli yazım biçimleri devlet kuruluşlarınca benimsenmiş olan yer adlarında, bu imin korunması zorunludur. Örneğin: Türkân, Yadigâr, Âli, Agâh, Lâl, Kâmil, Nâzım, Kâzım, Zekâi,  Müjgân, Kâmuran, Gülgûn, Balâ, Lâdik, Emirgân.

5. Osmanlıcada, addan önad-nitem (sıfat) tamlaması yapma eki (nisbet eki), Türkçemizin yazım kurallarında yer almaz. Bu nedenle “ i ” lerin üzerinde kullanılmaz. Örneğin: millî  değil milli, içtimaî değil içtimai, idarî değil idari, edebî  değil edebi, askerî  değil askeri biçiminde yazılır.

Bize yaraşan ise, Türkçemizin -sel -sal ek’inden yararlanıp ulusal, toplumsal, yönetsel, yazınsal, ordusal biçiminde, öz Türkçelerini yazmaktır.

6. Yabancı dillerden dilimize girmiş sözcüklerdeki “uzun ünlü”lerin üzerine de düzeltme imi konmaz.  Örneğin: adalet, rica, şair, vali, hayati, idare sözcükleri, düzeltme imsiz yazılır.

Nasıl Yazılır?

Üstüne düzeltme imi koyacağınız yazacı yazmadan önce “üst”  (shift) ile “3” dokunac’ına (tuş’una) birlikte basın.

Görüntülük’te (ekran) bir im belirmez; ancak sonra “ a ” ya bastığınızda, “ a ” yazacının  “ â ” biçiminde yazıldığı görülür.

Kimi düşündeşlerim bana, “Bu imi kullanmakta zorlanıyoruz. Daha kolay bir yöntem önerir misin? ” diyorlar.

Gerekli açıklamayı yapıyorum:

“Çok kolay; söz konusu bu sözcüklerin yerine, güzelim Türkçemizin sözcüklerini kullanın” diyorum. Düzeltme imi Kâhta, Hakkâri, Hâdi, Nigâr gibi özel isimlerde kesinlikle kullanılacaktır; ancak kâr yerine artınç, râkım yerine denizden yükseklik, dâhi yerine öke, üstüninsan, âşık yerine tutkun;

halkozanı, hikâye yerine öykü, vâkıf yerine bir konudan bilgisi olan, anlayan, âtıl yerine işlevsiz, eylemsiz, nazım yerine koşuk, nâzım yerine düzenleyen gibi güzelim öz Türkçe sözcükleri kullanırsanız, düzeltme imini kullanmak zorunda kalmazsınız.

Yazılarımızın albenisi artsın istiyorsak, öz Türkçe sözcükler kullanmalı; Türkçemizin yazım kurallarına da uymalıyız.

Tarık Konal





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YUKARI